Хуурамч архинд ихэвчлэн метанол болон төрөл бүрийн химийн бодис агуулагддаг байна. Өөрөөр хэлбэл, метанол буюу метилийн спирт нь үнэр амт өнгө зэргээрээ архитай ижил бөгөөд үүнийг ихэвчлэн будаг шингэлэгч, уусгагч, антифриз болон формальдегид үйлдвэрлэхэд өргөн ашигладаг аж. Метанол нь хүний биед задрахдаа харааны мэдрэлийг гэмтээж сохор болгох, төв мэдрэлийн системийг хордуулж амь насанд хүрэх аюултай гэдгийг мэргэжилтнүүд хэлж байгаа юм.

2025 онд гарал үүсэл нь тодорхойгүй 10,5 тонн буюу 8 мянга гаруй шил архи, вискиг хураан авч устгалд оруулсан байна.

Мөн онд архи согтууруулах ундааг зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс хэтрүүлэн хилээр хууль бусаар оруулж ирэхийг завдсан 96 зөрчил бүргэгдсэн байна. Өнгөрсөн онд Нийслэлийн түргэн тусламжийн төвд архинд хордсон гэх 15800 гаруй тохиолдол бүртгэгджээ.

Иргэд согтууруулах төрлийн зүйл худалдан авахдаа "e-barimt" аппликэйшнээр нэвтрэн төлбөрийн баримт уншуулдаг хэсэгт дарж тухайн бүтээгдэхүүний акц дээр байрлах QR кодыг уншуулан гарал үүслийг нь шалгах боломжтой болсон. Иймд иргэд цахим орчинд байршуулсан хямд үнэ бүхий гарал үүсэл тодорхойгүй хуурамч байж болзошгүй архи согтууруулах ундаа худалдан авч өөрийн болон бусдын амь нас, эрүүл мэндэд эрсдэл учруулахаас сэргийлэхийг цагдаагийн байгууллагаас анхааруулав.

Өннөөдөр дэлхийн олон улс оронд сэтгүүл зүй өөрөө улс төрийн дарамт, санхүүгийн дарамт хоёроос салаагүй байна. Гэхдээ манайхыг бодвол барууны орнуудын сэтгүүл зүйд бие даасан санхүүжилтын загварууд хөгжиж байна. Захиалга, хандив, сангууд гээд. Тэд завсар зайгүй гарц хайцгааж байна. Харин манайд бол шууд хэлэхэд хар захын арилжааны хэлбэрээсээ гарч чадаагүй хэвээр. Зарчим нь мөнгөө төлсөн нь хөгжмөө захиалдаг. Тэр хөжмийг яг өөрөө тоглож чаддаг нь ч ховор. Микрофон аманд нь тулгадгаа, хөөж элддэг эрээ цээргүй байдлаа, асуух биш загнаж, занаж зүхэн орилдогоо сэтгүүл зүй гээд хадуураад тууцгаана. Үзэгчдээс бид мэргэжлийн түвшний юм шаардах эрхгүй. Тэд өөрсдийн боловсролын цараагаар л хүлээж авцгаана. Ай, мөн чичрүүллээ шүү. Шударга сэтгүүлч юм аа гэх дүнг олон нийт тавьцгаана. Гол нь өөрсдөө үүнд итгэчихээд улам хурцаар галзуурч, харсан болгон руугаа цамнаж, өөртөө таалагддаггүй болгоныг хов жив, цуу яриагаар дүгнэн нүдэж, бүлэглэнзалхаах ажлаа эрэлхэгээр хийнэ. Ийм л галзуу сэтгүүл зүй даялж явна даа. 

Одоо гол зүйл рүүгээ оръё. 

Манай сэтгүүл зүйн хамгийн гол тээг нь эдийн засгийн эрх чөлөө байхгүйд байгаа юм. Учир нь сэтгүүл зүйн хамгийн чухал том эрх чөлөө  бол эдийн засгийн эрх чөлөө. Эдийн засаг байхгүй бол ямар ч эрх чөлөө сэтгүүл зүйд байхгүй гэсэн үг юм. Яагаад гэвэл мөнгөгүй ядуу хоосон хэн чмөнгө өгсөн хүнийг л дагадаг. Юу ч гэж гоёор уянгалаад борог амьдрал ийм л байгаа. Мөнгөгүй шударга ёс ч байдаггүй. Тэгж яривал бүх хувьсгал, бүх өөрчлөлт мөнгөн дээр л босдог шүү дээ. Үүнтэй адил сэтгүүл зүйн шударга байх эсэх бас л мөнгөн дээр тогтсон хэвээр байгаа. Бид үнэнээ ярихаас айгаад яах юм. 

Өнөөдөр монголын ардчиллыг “гажуудсан ардчилал” гэж дүгнэцгээж байгаа. Эдийн засгийн эрх чөлөөг нь өгөөгүй юм чинь гажуудахаас ч яах билээ. Үүнийг дагаад сэтгүүл зүй нь ч гажуудсан. Эдийн засгийн эрх чөлөө байхгүйучраас тэр. Ямар ч бүтээл, сайн контент, чанартай сонин, сэтгүүл, хогийн хямдхан халтуурын эвлүүлэг гээд юу ч хийсэн энэ салбарт мөнгөөр үнэлэгддэггүй. 

Сэтгүүл зүй төрөөс салж, зах зээлд шилжээд гучин хэдэн жил болж байна. Төрийн төв хэвлэлд ажиллаж үзсэн хамгийн сүүлчийн сэтгүүлчид бид байх. Чилийсэн урт замыг бид туулав. Одоо миний үеийнхэн тэтгэвэртээ гарцгааж байна. Анх 23 настай дадлагын оюутан ирээд л зуун айлын энэ шороотой хашаанд 21 жил болсон байдаг. Эндээс гарч алхаад арван жил өнхөрч яваад, эргээд төрөлх сониндоо бичээд сууж байна. Он жилүүд орооцолдон урссан ч зах зээлийн сэтгүүл зүй хөлөө олж чадаагүй л явна. Яваандаа хөл дээрээ босох байх гэсэн горьдлого байлгүй яахав. Эцсээ хүртэл л горьдоно. Горьдон хүлээх минь харин дэндүү эрх чөлөөтэй юм даа. Одоо учир шалтгааныхаа нэг хэсгийг ярьцгаая. 

Монголын хэвлэл жинхэнэ эрх чөлөөгөө олж авч чадаагүйн нэг том шалтгаан бол Төр засгаас хэвлэл мэдээллийг хавчиж хяхсан хууль журам энэ 30 жилд дэндүү их гаргасантай холбоотой. Өчигдөр эрх баригчид мэндчилгээ илгээгээд л, хэвлэлд чухам л элэгтэй явдагаа илэрхийлцгээж харагдана билээ. Хэвлэл мэдээллийн салбарыг хамгийн их дөнгөлсөн, хамгийн их хорлосон нөхдүүд л энэ өдөр хамгийн нялуун аашилцгаадаг. Энэ үнэхээр шорвог тоглоом аж. Бид дарга нарыг явдаг гэж боддог. Дарга нар ерөөсөө явдаггүй юм байна. 30 гаруй жил харлаа, үзлээ. Гучин жилийн өмнө л “...танай сонин яах гээд байгаа юм бэ” гээд хариулцуурын цаанаас орилдог байсан дарга нар одоо ч хэвээрээ. Өнөөдөр ч залгаад “...танай сонин...танай сонин, та нар яах гээд байнаа” гээд хашгирч л байна билээ.

Энэ дөнгийг сэтгүүл зүйд манай улсын зовлон жаргалыг зуун жил зуурсан МАН зүүж өгсөн юм. МАН эхлээд манай сэтгүүлчдийг намдаа элсүүлж эхэлсэн. МАН эхлээд хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдийг өөртөө хувьчилж авч эхэлсэн. Намын бага хуралдаа хэдээр нь авч суулгаад л, тэднийхээ амьдралыг тэтгээд эхэлсэн. Юу үнэн, энэ үнэн. Одоо энэ нам сошил захыг атгаж байна. Бүх мөнгөө тэд өнөөдөр сошил руу цутгадаг болсон. Сайдууд бүгд хувийн зураглаач, монтажчидтай. Өндөр үнэтэй камер мөрлөсөн залуус хаа яваа газар нь дагалддаг. Сүр бараа гэж том оо...

Хэвлэл мэдээллийн салбарын жамаараа явах ёстой өрсөлдөөнийг боомилдог, төрийн хэвлэл мэдээллийг хөгжүүлдэг, тэтгэдэг, хэвлэл мэдээллийн эсрэг хууль журам гаргадаг, дэргэдээ асар олон хэвлэл мэдээллийн албадыг ажиллуулдаг Төрийн механизмыг эд ингэж бий болгосон юм. Өнөөдөр Төрийн нэгж бүр өөрийн веб сайтыг төсвийн мөнгөөр хөгжүүлдэг. Бидний хэзээ ч авч чадаагүй өндөр үнэтэй техник хэрэгслээр тэд эднийгээ хангадаг. Энэ бол шууд утгаараа Төр хувийн хэвлэлтэй өрсөлдөж байгаа хэлбэр . Татвар төлөгчдийн мөнгийг хуу хурааж аваад, тэр мөнгөөрөө хувийн хэвлэлтэй өрсөлдөнө гэхээр яаж энэ салбарт жам ёсны хөгжил байх юм бэ. 

Одоо манай бараг бүх байгууллага, компаниуд гадаадын хөрөнгө оруулалттай платформуудтай л өндөр төлбөртэй хамтын ажиллагаа явуулж байна. Монголын хэвлэл мэдээлэлтэй биш гэсэн үг. Бяцхан хошигноход дэлхийн тэрбумтан Элон Маск, Цукерберг хоёр л манай бүх рекламыг хамаж байна гэхэд хилсдэхгүй. Монголын бүх юм юм цахим платформоор явж байгаа биз дээ. Бид ердөө ийм л хэвлэл мэдээлэлтэй болсон. Үндэсний хэвлэл мэдээлэл гэхээр юм бараг үлдээгүй гэхэд болно. Тэгэхлээр хэвлэлийн эрх чөлөө гэж байх юм уу. Хэрэглэгчид биднээс цаг үеэ дагаад өндөр түвшин шаарддаг болсон. Гэвч бид хүлээтэй хэвээр. Хөдөлж чаддаггүй янзаараа. 

Монголын хэвлэл мэдээлэлд орлого гэж байхгүй. Одоо Meta, Google зэрэг платформууд л бүх мөнгийг сорж байна. Эдгээр үгсээрээ би бүх зүйл зөвхөн мөнгөн дээр тогтдог гэж хэлж үндсэн асуудлуудаа бүдгэрүүлж байгаа юм шиг харагдаж байж болно. Тийм ээ, сэтгүүл зүйн эрх чөлөө ганцхан тулгууртай эд биш. Энэ үнэн. Эдийн засаг, хууль эрх зүй, мэргэжлийн ёс зүй гээд үндсэн тулгууруудыг нэг бүрчлэн авч үзвэл өнөөдрийн цаг хүрэлцэхгүй нь. Гэхдээ эдгээрийн аль нэг нь дорой бол нийт систем өөрөө иж бүрэн үйл ажиллагааны тухай ярих боломжгүй юм. Тийм учраас л эдийн засгийн эрх чөлөөний асуудлаа тэргүүнд гаргаж хөндлөө. 

Нөгөө талаас манайхан нийгмээрээ эдийн засгийн чадамжгүй амьдарч байгаа болохоор бүх юмыг зоосны нүхээр харцгаадаг. Муусайн сэтгүүлчид худалдагдлаа гээд л дайрцгаадаг. Урьж ярилцсан зочныг нь үзэн ядахдаа ярилцсан, хөтөлсөн сэтгүүлчдийг нь гүтгэлэг доромжлолоор цовдлон ялладаг. Энэ яллагаа нь манай нийгмийн үндсэн соёл болтол нутагшлаа. Бүгдийг харддаг, бүхнийг хараадаг. Яг үнэндээ энэ салбарын аж амьдрал ямар байдгийг хэн нь ч мэдэхгүй. Бид бичиж байгаа хэрэг, хөөж байгаа асуудлаараа цагдаа шүүхэд дуудагдахад нотолж чадахын тулд, шорон гянданд орохгүйн тулд тэднээс дутуугүй шалгаж нягтлах, судлах нүсэр ажлыг хийдэг. Тэр болгоноо ил зарладаггүй болохоор хэрэглэгчдийн зарим хэсэг сэтгүүлчид зөвхөн Доржоос авсан мэдээллээрээ Батыг шүүмжилж байна гэж харах гээд байдаг. Ер нь тэгж ч хардаг. Тэгсэн ч бид дуугүй л хараалгуулж явдаг. 

Монголын сэтгүүл зүйн зах зээлийн орчин нь асар сул. Ердөө 3.5 сая хүнтэй жижиг зах зээл. Тийм болохоор контентын үнэлгээ бага. Бараг байхгүй гэж болно. Ийм нөхцөлд зар сурталчилгаа нь бүхлээрээ платформууд руу урсдаг болчихсон үед ямар юмных нь шударга ёс, хэвлэлийн эрх чөлөө байх юм бэ. Бүх редакцууд амьд үлдэхийн төлөө л зүтгэж байна шүү дээ. 

Тийм ээ, бид хагас хугас, эмзэг, эрэмдэг орчинд ажилладаг. 

Тийм болохоор л өнөөдөр нэг ч мэргэжлийн байгууллагад ажиллахгүйгээр, нэг ч нийтлэл бичиж, ярицлага сурвалажлага хийхгүйгээр зөвхөн элий галзуу шүлстэй пост үйлдвэрлэдэг инфлүнсэр монголд хамгийн өндөр орлоготой амьдарч байна. Харин редакцид хөлөө эргэтэл гүйж байгаа залуучууд ипотекийн зээлнийхээ дор л чадан ядан амьдарцгааж байгаа. 

Дээрээс нь манай Төр өөрөө “контент үйлдвэрлэгч” болсон. Одоо 40-50 ажилтантай редакци амьдрах гэж хэрхэн яаж тэмцэж, тэлчилж байгаа дүр зураг уншигч тандойлгогдож байгаа биз ээ. Ийм нөхцөлд л өнөөдөр бид гажуудсан, бүрэн бэхжээгүй эрх чөлөөний өдрөө өнгөрөөцгөөж байна. 

Өнөөдөр сэтгүүл зүйн эрх чөлөө зөвхөн улс төрийн дарамтаар хэмжигдэхээ больж, орших эс орших нь эдийн засгийн тогтвортой байдлаар шийдэгдэх болсон гэдгийг бид хаа хаанаа ойлгож мэдрэх хэрэгтэй байна. Зүгээр нэг зүү шидэх, ташраар нь буллидаж хашраах, шоронд хийх, ялын хонгилоор чирэх амархан. Учир шалтгааныг ухах, ойлгох чухал. 

Хааяа хорссон улстөрчид, нэг нэгэндээ атаархсан сэтгүүлчид нийлээд бусдынхаа байгууллагуудтай хийсэн хамтран ажиллах гэрээг гаргаж тавин цахим нохдод шидэж өгч харагддаг. Нөгөөхийг нь олон нийт автоматаар л “хаалтын гэрээ” гэж дүгнэж байх жишээтэй. Хамтран ажиллах гэрээ гэдэг дээр нэг юм нэмэж хэлэхэд тэр сурталчилгааны гэрээ ч бүгдэд нь олддоггүй. Намын сайтуудад, намын сэтгүүлчдэдээ л өгнө. Завсраар нь редакцаа авч явах гэж ядаж байгаа эрхлэгч нар гүйж ганц нэгийг олж авна. Тэр нь бөөн дарамт болно. Энэ өнөөгийн амьдралынх нь бодит дүр төрх. 

Бүх ажил мэргэжил хэцүү байж таарна. Биднийх тэднээс дутахгүй хүнд шүү. Бид хаашаа ч холбирон уначихаж мэдэх хутганы ирэн дээгүүр л явж байдаг. 

Дэлхийн нөхцөл байдлын талаар хэдхэн тоон үзүүлэлтүүдиш татаж үзүүлье. Эдгээр баримтууд уншигч танд нэгийг бодогдуулах биз. Өнгөрсөн 2025 онд дэлхийн хэмжээнд 129 сэтгүүлч амиа алдсан. Үүнийг бараг түүхэн дээдүзүүлэлт гэж үзэж байгаа. 

2026 оны өнөөдрийн байдлаарх хамгийн сүүлийн үеийн мэдээллээр дэлхий даяар 330 сэтгүүлч мэргэжлийн үйл ажиллагаатайгаа холбоотойгоор шоронд хоригдож байна.Нийт хоригдож буй сэтгүүлчдийн 61% нь "төрийн эсрэг" гэмт хэрэг, тэр дундаа терроризмтой тэмцэх болон үндэсний аюулгүй байдалд халдсан гэх үндэслэлээр яллагдсан. Сэтгүүлчдийг хамгийн олноор хорьж буй улсуудыг Хятад улс тэргүүлж байгаа. Хятадад 50 сэтгүүлч,Мьянмарт 30 сэтгүүлч, Израильд 29 сэтгүүлч, Орост 48сэтгүүлч гээд энэ жагсаалт үргэлжилнэ. 

Гунигтай нь өнөөдөр Монголд ч сэтгүүлч хоригдож, хонгилоор чирэгдсээр байхад хэвлэлийн эрх чөлөөний өдрөөрөө бид зарим хэсэг нь цахим орчинд өөрсөддөө огт хэрэггүй зүйлээр бие биенээ зулгаан, зарим хэсэг нь намынхантай хуралдаж хуйдан, зарим нь баярлалдан өнгөрүүлж байна. 

Энэ бол бидний эдлэх ёстой эрх чөлөө биш юм аа. “Эрх чөлөөгүй хэвлэлийг л хамгийн муу хэвлэл гэдэг ” гэж үг бий. Бидэнд харин энэ “баян бүрд” маань байхгүй байна. 

Нийтлэлч Ганчимэг

- Дорнод аймаг 202-204₮

- Хэнтий аймаг 196-202₮

- Сүхбаатар аймаг 195-202₮

- Төв аймаг 200-203₮

- Орхон аймаг 188-195₮

- Булган аймаг 201-204₮

- Хөвсгөл аймаг 205-208₮

- Дундговь аймаг 180-185₮

- Архангай аймаг 204-207₮

- Дорноговь аймаг- 170-175₮ 

Ноолуурын ханш ийн өндөр байгаа бол "Эмээлт" захад өнөөдрийн байдлаар, ямааны арьс өлөнтэйгөө 60 мянган төгрөг байна.

Мөн бусад түүхий эдийн хувьд хонины нэхий өлөнгийн хамт 3000 төгрөг, үхрийн шир 5000 төгрөг, адууны шир сүүлтэйгээ 15 мянган төгрөгийн ханштай байна.

Түүнчлэн сүүл ширхэг нь 12 мянга, дэл нэг килограмм нь 2000 төгрөгөөр худалдаалагдаж байна. Түүнчлэн цагаан шир болон тэмээний шир тус бүр 60 мянган төгрөг, сарлагийн шир сүүлтэйгээ 38 мянга, бухын шир 38 мянган төгрөгийн үнэтэй байна. Хөөврийн үнэ 20 мянган төгрөгт хүрчээ.

"Эрдэнэс Тавантолгой" ХК-ийн Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн шийдвэрийн дагуу 1072 хувьцаатай иргэн бүрт ногдох 63,242 төгрөгийн ногдол ашгийг дөрөвдүгээр сард багтаан иргэдийн дансанд шилжүүлэх юм. 

Тус компани 2025 онд 1.1 их наяд төгрөгийн цэвэр ашигтай ажилласан бөгөөд үүнээс нэгж хувьцаанд 65.55 төгрөг, нийт 786.6 тэрбум төгрөгийг хувьцаа эзэмшигчдэд хуваарилахаар шийдвэрлэсэн. Үүнээс 3.5 сая иргэн хувьцаа эзэмшигчдэд нийт 208.5 тэрбум төгрөгийг буюу 1072 хувьцаатай иргэнд 63,242 төгрөгийн ногдол ашиг олгох юм.

Иргэдэд олгох ногдол ашгийг татвар суутгасны дараах дүнгээр тооцож байгаа бөгөөд холбогдох шилжүүлгийг хууль тогтоомжийн хүрээнд, зохих журмын дагуу шат дараатайгаар дансанд байршуулах аж. Ногдол ашиг тараах ажлыг холбогдох байгууллагуудтай хамтран зохион байгуулж, хугацаанд нь багтаан иргэдэд хүргэхийг компанийн гүйцэтгэх удирдлагад үүрэг болгосон билээ. 

Тэмцээнд манай улсаас Сүхбаатарын одонт, гавьяат дасгалжуулагч Д.Баттулгын удирдлага дор таван тамирчин өрсөлдөхөд 107 кг-ын жинд Хөдөлмөрийн баатар, гавьяат тамирчин Э.Содномпилжээ алтан медаль хүртлээ.

Тэрбээр цээжнээс 236 кг-ыг өргөснөөр тус тэмцээний дөрөв дэх медалиа гардсан бөгөөд өмнө нь хоёр алт, нэг хүрэл медаль хүртэж байв.

Эх сурвалж: БТСҮХ

Энэхүү шуугиант хэрэг Балбын аялал жуулчлалын салбарыг ганхуулж, даатгалын компаниуд тус улсаас, журмаа чангатгана гэсэн болгоомжлол төрүүлээд байна.

Мөрдөгчид хөтөч, нисдэг тэрэгний компани, эмнэлгүүд хамтран эмнэлгийн яаралтай тусламжийг зохиомол байдлаар бий болгосон гэж үзэж байна. Тухайлбал, өндрийн өвчний шинж тэмдэг үүсгэхийн тулд хүнсний сода, Диамокс эмийг их тунгаар өгөх, хэт их шингэн уулгах зэрэг аргыг ашигласан аж. Үүний дараа уулчдад үнэтэй нисдэг тэргээр үйлчлүүлэхийг шаардаж, хуурамч онош, баримт бичиг бүрдүүлэн даатгалын төлбөр авсан байна. Цагдаа нарын мэдээлснээр энэ схем 2022–2025 оны хооронд явагдаж, нийт 2,320 ажиллагаанаас 317 нь хуурамч аврах ажиллагаа байсан бөгөөд 19.69 сая ам.долларын хуурамч нэхэмжлэл гарсан байна.

Зарим хэвлэлүүд аврах ажиллагааг зөвтгөхийн тулд жуулчдыг санаатайгаар хордуулсан гэж мэдээлсэн ч Балбын Төв мөрдөх товчоо үүнийг “үл ойлголцол” хэмээн няцааж, нотлох баримт байхгүй гэж мэдэгджээ. Төв мөрдөх товчооноос  олон сарын турш хийсэн шалгалтаар хоол хүнсэнд хорт бодис илрээгүй гэж мэдэгдсэн ч жуулчдад үзүүлсэн шахалт, албадлагын аргыг үргэлжлүүлэн шалгаж байгаа аж. Ийнхүү зарим мэдээллийг эрх баригчдын зүгээс няцаасан нь зарим хэвлэл мэдээллийн мэдээлэл болон мөрдөн шалгах байгууллагын дүгнэлт хооронд зөрүү байгааг харуулж байна.

 

 

Эверестийн гэх тодотголтой луйвар илчлэгдсэнээр аяллын захиалга цуцлагдаж, аюулгүй байдлын талаарх болгоомжлол нэмэгдэж, Балбын нэр хүндэд сэв суулгаж байна. Олон улсын хэд хэдэн даатгалын компани Балбын уулын аяллын даатгалаас татгалзаж, өндөр эрсдэлтэй гэж үзсэн тул олон жуулчин аврагдах баталгаагүй болоод байна. Салбарын туршлагатай шерпа нар цөөн хэдэн хүний буруу үйлдэл олон үеийн амьжиргаагаа залгуулж ирсэн үйл ажиллагаанд нь сөргөөр нөлөөлж болзошгүйг анхааруулж байна.

Балбын Аялал жуулчлалын газар болон Уулын спортын холбоо уг үйлдлийг буруушааж, дахин давтагдахаас сэргийлэхийн тулд хяналтыг чангатгана гэж мэдэгджээ. Үүнтэй холбогдуулан нисдэг тэргээр нүүлгэн шилжүүлэлт явуулах болон даатгалын нэхэмжлэл гаргах дүрмийг чангатгана гэсэн хүлээлттэй байна. Энэхүү дуулиан хаврын авиралтын улирал эхлэхтэй давхцаж байгаа тул Балбын уулын аяллын нэр сэргээх шаардлагатай болоод байна.

Трампын хэлснээр АНУ Ормузын хоолойн асуудалд “цаашид оролцохгүй” бөгөөд бусад орнуудыг “өөрсдөө нефть олж авах”-ыг уриалжээ. Үүний зэрэгцээ АНУ-д шатахууны дундаж үнэ нэг галлон нь 4 ам.долларт хүрч, 2022 оноос хойших хамгийн өндөр түвшинд хүрээд байна.

Трампын засаг захиргаа дайныг ойрын хугацаанд дуусгах боломжтой гэж үзэж байгаа бөгөөд АНУ зорилгодоо хүрч байгаа гэж мэдэгдсээр байна. АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга Марко Рубио “Бид хэдэн сарын биш, хэдхэн долоо хоногийн дотор зорилгодоо хүрнэ” гэж ABC News-т ярьжээ. Гэсэн хэдий ч АНУ-ын дайны зорилтууд тодорхой бус, байнга өөрчлөгдөж байгаа нь анхаарал татаж байна. Анх Батлан хамгаалахын сайд Пит Хэгсэт дөрвөн үндсэн зорилтыг дурдсан. Үүнд:

Харин удалгүй Трамп эдгээрийг өөрчилж, Ираны бүс нутгийн холбоотнууд болох Хезболла болон Хоутисыг дэмжих боломжийг зогсоох зорилт нэмсэн байна.

Цаашид зорилтууд дахин өөрчлөгдөж, зарим тохиолдолд Ираны агаарын хүчийг устгах, зарим үед цөмийн хөтөлбөрийг саармагжуулах зэрэг ялгаатай байдлаар тайлбарлагдсан байна.

Сүүлийн үед Рубио “пуужингийн чадавхийг бүрэн устгах” биш, харин “их хэмжээгээр бууруулах” гэж тодорхойлох болсон нь анхны хатуу байр суурь зөөлөрснийг харуулж байна. Эхэндээ АНУ Ираны пуужингийн системийг “бүрэн устгана” гэж мэдэгдэж байсан бол одоо “чадавхийг нь сулруулах” түвшинд зорилтоо бууруулсан байна. Мөн Ираны дэмжлэгтэй бүлгүүдийг бүрэн зогсоох биш “сулруулах” гэж тайлбарлах болсон.

Шинжээчдийн үзэж буйгаар энэ нь дайны амжилтыг хэмжих шалгуурыг уян хатан болгох оролдлого байж магадгүй юм.

Трампын хэлснээр АНУ Ираныг цөмийн зэвсэг бүтээх боломжгүй болгосон тул “ажлаа дуусгаж байна” гэж үзэж байгаа аж. Тэрбээр АНУ Ираны агаарын орон зайг хяналтдаа авсан, мөн удирдлагын өөрчлөлт гарсан гэж мэдэгдсэн байна.

Мөн Ираны удирдлагууд АНУ-тай хэлэлцээр хийхийг “гуйж байгаа” гэж Трамп хэлсэн ч Иран үүнийг өмнө нь няцааж байсан.

Ираны ерөнхийлөгч Масоуд Пезешкиан дайныг дуусгах хүсэлтэй байгаа ч дахин сэдрэхгүй гэсэн баталгаа шаардлагатай гэж мэдэгджээ.

Шинжээчид АНУ-ын зорилго тодорхой бус, байнга өөрчлөгдөж байгаа нь дайны бодит үр дүнг үнэлэхэд хүндрэл учруулж байна гэж үздэг.

Гурав дахь удаагаа зохион байгуулж буй арга хэмжээний зохион байгуулагчдын ярьснаар, АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трампын явуулж буй бодлого, тэр дундаа Иран дахь дайн, цагаачлалын бодлого болон амьдралын өртөг өсөж буйг эсэргүүцэж байна. “Трамп биднийг дарангуйлагч шиг удирдахыг хүсэж байна. Гэвч энэ бол Америк. Эрх мэдэл өөрийгөө өргөмжилсөн хаад эсвэл тэдний гар хөл болсон тэрбумтнуудад бус харин ард түмэнд бий” гэжээ.

Бямба гарагт Вашингтон хотод бүтэн өдрийн турш эсэргүүцлийн жагсаал өрнөсөн бол Нью Йорк хотын Таймс скверт олон мянган хүн цуглан, эсэргүүцлээ илэрхийлжээ.

Лос Анжелес хотод жагсагчид хууль хүчнийхэн рүү халдаж, шаардлагыг нь биелүүлээгүй тул баривчилгаа болсон байна. Ройтерс агентлагийн мэдээлснээр, Даллас хотод жагсагчид, цагдаа нарын хооронд бага хэмжээний мөргөлдөөн үүсэж, зарим жагсагчийг саатуулжээ.

 

Тус ажлын хэсэг өнөөдөр Ерөнхий сайд Г.Занданшатарт ажлын явцаа танилцууллаа.    

Ерөнхий сайд Г.Занданшатар: Хөрөнгийн менежмент хуулийн зохицуулалтгүй, шийдвэрлэх арга зам нь тодорхой бус байна. Үүний улмаас төр, иргэн хохирдог. Ажлын хэсэг энэ хуулийн төслийг яаралтай боловсруулах хэрэгтэй. Төслүүд нь бэлэн байгаа юм билээ. Өмнөх Засгийн газрын үед өргөн барьсан, авлигын хөрөнгийг хураах хуулийн төслийг яаралтай горимоор хэлэлцүүлнэ гэв.

Эргэн сануулахад, Нийтийн албан тушаалтны хууль бус хөрөнгийг хураан авах, нөхөн төлүүлэх тухай хуулийн төслийг Хууль зүй, дотоод хэргийн өмнөх сайд О.Алтангэрэл боловсруулсан.  2025-01-10-нд энэ төслийн хэлэлцүүлэг өнөөдөр болсон юм. Хэлэлцүүлгийн эхэнд Хууль зүйн сайд асан О.Алтангэрэл:

УИХ-ын гишүүд, ЗГ-ын гишүүд, ерөнхийлөгч, Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүн, Дээд шүүхийн шүүгч гээд өндөр албан тушаалтнуудаас эхлээд төрийн өмчит компанийн захирлууд хөрөнгөө хууль ёсоор тайлбарлаж чадахгүй бол хураалгадаг байя.

-Өнгөрсөн жилүүдэд Монгол Улс авлигатай тэмцэх нөхцөл, эрх зүйн орчин туйлын хүнд байв. Удаа дараагийн хуулиар авлигачдыг өршөөсөн. Эдийн засгийн ил тод байдлын хуулиар 30 гаруй их наяд төгрөг буюу өнөөгийн ханшаар 50 гаруй их наяд төгрөгийг татвараас нуун дарагдуулсан, нийгмийн даатгалаас зайлсхийсэн, хууль бусаар цуглуулсныг ил болгосон. 

Тэр байтугай эрүүгийн хуулийн зүйл заалт, хулгай нь хүртэл устсан. Өнгөрсөн жилүүдэд энэ мэт амаргүй нөхцөлд АТГ ажиллалаа. Монголын нийгэм авлигад идэгдсэн, албан тушаалтан гэхээр хүмүүс түүнийг баян хүн гэж ойлгодог болсон.

Тухайн хураасан эд хөрөнгөөр тусгай сан байгуулж боловсрол, эрүүл мэндийн салбарт зарцуулна.

Мөн бусдаас хавьгүй илүү амьжиргаатай, хийсэн бизнесгүй ч мөнгөтэй хүмүүс Монголын улс төрд олширсон. Би үүнийг судлаачийн хувьд хоёр жилийн өмнөөс ярьсан. Хамтарсан ЗГ шударга ёсны төлөөх тэмцэлд ахиц гаргах ёстой гэдэг тул энэ хуулийн төслийг боловсруулсан.

Авлигач албан тушаалтнуудаас заавал хөрөнгийг нь хураадаг байя. Өнгөрсөн хугацаанд өршөөгдсөн, ямар нэг аргаар өөрсдийгөө хаацайлаад гарсан этгээдүүдэд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх боломжгүй юм бол хураах ёстой байсан хөрөнгийг нь одоо хураана. 

Цаашид нийтийн албан тушаалтан буюу УИХ-ын гишүүд, ЗГ-ын гишүүд, ерөнхийлөгч, Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүн, Дээд шүүхийн шүүгч гээд өндөр албан тушаалтнуудаас эхлээд төрийн өмчит компанийн захирлууд хөрөнгөө хууль ёсоор тайлбарлаж чадахгүй бол хураалгадаг байя.

Эрүүгийн хуулийн үндэслэлгүй хөрөнгөжих зүйлээр авлига албан тушаалтай холбогдож байгаа үйл явдлыг үндсээр нь таслан зогсоож, дахин авлигын гэмт хэрэг гарахад юун түрүүнд хөрөнгийг нь хураадаг нөхцөлтэй байя гэжээ. Авлигачдын хөрөнгийг төвлөрүүлбэл маш том өөрчлөлт гарна гэж тооцсон байна. 

Н.Учрал УИХ-ын дарга болж, өмнөх дарга Д.Амарбаясгалангийн үед өргөн барьсан бүх хуулийн төслийг буцаасан. Харин Ерөнхий сайд Г.Занданшатар О.Алтангэрэл сайдын багийн боловсруулсан төслийг яаралтай горимоор хэлэлцүүлэх хүсэлтэй байна. Гэвч УИХ-ын чуулганы хуралдааны ирц бүрдсэн нөхцөлд л дээрх төслийг хэлэлцэнэ.